नेपालमा अमेरिकाको बढ्दो सक्रियता, चीन सतर्क

नेपाल फेरि अमेरिका र चीनबीचको भू-राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बन्दै गएको छ। अमेरिकी उच्च अधिकारी सराह बी. रोजर्सको काठमाडौं भ्रमणलाई चीनले चासोका साथ हेरिरहेको छ। ड्रोन परीक्षणदेखि तिब्बती गतिविधिसम्मका विषयले नेपालमा दुई महाशक्तिबीच रणनीतिक प्रतिस्पर्धा तीव्र बनेको संकेत दिएको छ।

अमेरिकी उच्च अधिकारीको काठमाडौं भ्रमण
चीनले बढ्दो अमेरिकी सक्रियतामाथि राख्यो निगरानी
माउन्ट एभरेस्टमा ड्रोन परीक्षण विवाद
बीआरआई र तिब्बती मुद्दामा चीनको दबाब

काठमाडौं। नेपाल पुनः विश्व भू-राजनीतिक शक्ति संघर्षको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा उभिन थालेको छ। पछिल्ला दिनमा अमेरिकाले नेपालप्रति आफ्नो कूटनीतिक सक्रियता तीव्र बनाएको छ भने चीनले पनि त्यसलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको देखिएको छ।अमेरिकी अन्डर सेक्रेटरी अफ स्टेट फर पब्लिक डिप्लोमेसी सराह बी. रोजर्स यही महिनाको अन्त्यतिर तीनदिने भ्रमणका लागि काठमाडौं आउने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ। उनी मे ३० मा नेपाल पुग्नेछिन्। बालेन शाह प्रधानमन्त्री बनेपछि नेपालमा भइरहेका अमेरिकी उच्च अधिकारीहरूको भ्रमणमध्ये यो सबैभन्दा महत्वपूर्ण भ्रमण मानिएको छ।

यसअघि भारतस्थित अमेरिकी राजदूत सर्गियो गोर तथा अमेरिकी अधिकारी समीर पॉलले पनि नेपाल भ्रमण गरेका थिए। तर सराह बी. रोजर्सको पद उनीहरूभन्दा उच्च तहको भएकाले उनको भ्रमणलाई विशेष चासोका साथ हेरिएको छ।

भ्रमणका क्रममा उनले नेपालका विदेशमन्त्रीसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। साथै माउन्ट एभरेस्टसँग सम्बन्धित एक महत्वपूर्ण कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी हुने बताइएको छ। यद्यपि उनले प्रधानमन्त्री बालेन शाहसँग भेट गर्ने वा नगर्ने विषय अझै स्पष्ट भएको छैन। यसअघि प्रधानमन्त्री शाहले अमेरिकी अधिकारी पॉल र गोरसँग भेट गर्न अस्वीकार गरेका थिए।

अमेरिकाको नेपालप्रतिको बढ्दो सक्रियताले चीनलाई थप सतर्क बनाएको विश्लेषण गरिएको छ। चीनले नेपालमा बसोबास गरिरहेका तिब्बती शरणार्थीमार्फत अमेरिकाले जासुसी गतिविधि सञ्चालन गर्न सक्ने आशंका व्यक्त गर्दै आएको छ। दलाई लामासम्बन्धी विषयलाई लिएर अमेरिका र चीनबीच लामो समयदेखि विवाद चलिरहेकाले चीनको संवेदनशीलता अझ बढेको देखिन्छ। यसैबीच विश्वको सर्वोच्च शिखर माउन्ट एभरेस्ट पनि दुई महाशक्तिबीच रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बन्दै गएको छ। अमेरिकाले शक्तिशाली ड्रोनमार्फत अक्सिजन सिलिन्डर तथा खाद्य सामग्री आपूर्ति परीक्षण गर्न चाहेको थियो। अमेरिकी राजदूत सर्गियो गोरको अघिल्लो नेपाल भ्रमणको मुख्य उद्देश्य पनि उक्त ड्रोन परीक्षणका लागि अनुमति प्राप्त गर्नु रहेको बताइएको थियो।

तर नेपाल गृह मन्त्रालयले सुरक्षा संवेदनशीलता तथा प्रक्रियागत कारण देखाउँदै अन्तिम समयमा उक्त उडान अनुमति रोकेको थियो। अर्कोतर्फ चीनले भने सन् २०२४ देखि आफ्ना ३० वटा ड्रोनमार्फत पर्वतारोहीहरूलाई सफलतापूर्वक सामग्री आपूर्ति गर्दै आएको छ। कूटनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालले चीनको दबाबका कारण अमेरिकी ड्रोनलाई अनुमति नदिएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकाको प्रभाव बढ्दै गएपछि चीनले पनि नेपालमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउन विभिन्न प्रतिनिधिमण्डल पठाउने क्रम बढाएको छ।

चीनले नेपाललाई तिब्बती गतिविधि नियन्त्रण गर्न स्पष्ट सन्देश दिँदै आएको छ। साथै बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) अन्तर्गतका परियोजनालाई तीव्र गतिमा अघि बढाउन पनि चीनले दबाब बढाएको बताइएको छ। यसमा नेपालसम्म रेल सञ्जाल विस्तार गर्ने महत्वाकांक्षी योजना समेत समावेश रहेको छ।भू-राजनीतिक रूपमा संवेदनशील हिमाली राष्ट्र नेपाल अहिले अमेरिका र चीन दुवैका लागि रणनीतिक केन्द्र बन्दै गएको देखिन्छ। दुवै महाशक्तिले आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेका बेला नेपालमाथि अन्तर्राष्ट्रिय चासो लगातार बढ्दै गएको छ।