भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले गाउँको मौलिक पहिचान जोगाउँदै आधुनिक विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्। गाउँको सामाजिक संरचना, सामुदायिक जीवन र सांस्कृतिक मूल्य संरक्षणमा उनले जोड दिएका छन्।
नयाँ दिल्ली। भारतका सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले गाउँको मौलिक पहिचान, सामाजिक आत्मीयता तथा सांस्कृतिक मूल्यहरू जोगाउँदै आधुनिक विकासलाई अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनले गाउँहरूको चरित्र नै परिवर्तन भए भारतको आत्मा समेत प्रभावित हुने बताएका छन्। एक लेखमार्फत आफ्नो धारणा व्यक्त गर्दै प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले भारतको विकासबारे चर्चा गर्दा प्रायः महानगर, उद्योग, प्रविधि र आधुनिक पूर्वाधारलाई प्राथमिकता दिइने गरेको उल्लेख गरेका छन्। अग्ला भवन, फराकिला सडक र तीव्र आर्थिक गतिविधिलाई प्रगतिका प्रतीकका रूपमा हेरिए पनि विकासको यात्रामा एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठिरहेको उनको भनाइ छ। उनले प्रश्न गरेका छन्– के हामी विकासको नाममा गाउँहरूको मौलिक आत्मा गुमाउँदै छौं ? के विकासको अर्थ गाउँहरू विस्तारै शहरमा रूपान्तरण हुनु हो, वा गाउँहरूले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान, सामाजिक सद्भाव र जीवनमूल्यहरू जोगाउँदै आधुनिक सुविधासहित समृद्ध बन्नुपर्छ ?
प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तका अनुसार यो प्रश्न सम्पूर्ण भारतको भविष्यसँग जोडिएको छ। हरियाणाका गाउँहरूको उदाहरण दिँदै उनले त्यहाँ अझै पनि सामुदायिक जीवन, श्रम संस्कार, आत्मसम्मान र सामाजिक सहभागिताको परम्परा जीवित रहेको बताएका छन्। यस्तै अवस्था भारतका अन्य धेरै राज्यका गाउँहरूमा पनि देख्न सकिने उनको भनाइ छ। उनले भारतको वास्तविक शक्ति गाउँहरूमा निहित रहेको उल्लेख गर्दै गाउँहरूको चरित्रमा अत्यधिक परिवर्तन आए देशको मौलिक पहिचानमै असर पर्ने बताएका छन्। विकासलाई गाउँसम्म पुर्याउँदा गाउँहरूलाई शहरजस्तो बन्न नदिने चुनौती सबैभन्दा महत्वपूर्ण रहेको उनले बताए। उनका अनुसार गाउँहरूमा सडक, आधुनिक विद्यालय, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा, डिजिटल सुविधा तथा रोजगारीका अवसर उपलब्ध हुनु आवश्यक छ। तर त्यति मात्र पर्याप्त नभई गाउँको सामाजिक संरचना, सामूहिकता, वातावरणीय सन्तुलन र मानवीय सम्बन्धहरू पनि सुरक्षित रहनुपर्छ। प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले हाल ठूलो संख्यामा ग्रामीण युवाहरू शहरतर्फ पलायन भइरहेको उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार यसको कारण केवल आर्थिक पक्ष मात्र होइन, सम्मानजनक जीवन, अवसर र आधुनिक सुविधा शहरमा मात्र उपलब्ध हुन्छन् भन्ने धारणा पनि हो। उनले गाउँहरूलाई सशक्त बनाउन र यो सोच परिवर्तन गर्न ग्रामीण पलायनलाई निरुत्साहित गर्नुपर्ने बताए। युवाहरूले आफ्नै गाउँमा बसेर सम्मान, अवसर र प्रगति प्राप्त गर्न सकिने अनुभूति गरेमा पलायनको प्रवृत्ति स्वाभाविक रूपमा घट्ने उनको विश्वास छ। सूर्यकान्तले ग्रामीण जीवनलाई केवल आर्थिक दृष्टिकोणबाट हेर्न नहुने पनि बताएका छन्। उनका अनुसार गाउँहरूको सबैभन्दा ठूलो शक्ति त्यहाँको सामाजिक सम्बन्ध र सामुदायिक संरचना हो। शहरमा मानिस भीडको बीचमा पनि एक्लो महसुस गर्न सक्छ, तर गाउँमा समुदाय अझै जीवनको केन्द्रका रूपमा कायम छ।
परिवार, छिमेक, सामूहिक सहयोग र पारस्परिक उत्तरदायित्वजस्ता मूल्यहरूले भारतीय समाजलाई स्थायित्व प्रदान गरेको उल्लेख गर्दै उनले गाउँहरूको अत्यधिक शहरीकरण भए सामाजिक सम्बन्धहरूको स्वरूपसमेत परिवर्तन हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार भारतका गाउँहरू केवल विगतको स्मृति मात्र होइनन्, भविष्यको सम्भावना पनि हुन्। आज विश्वभर दिगो विकास, वातावरण संरक्षण र सामुदायिक जीवनको महत्वमाथि पुनः जोड दिइँदै आएको छ, र भारतीय गाउँहरू यिनै मूल्यहरूको प्राकृतिक केन्द्रका रूपमा रहेका छन्। उनले सन्तुलित दृष्टिकोण अपनाउन सके गाउँहरू आधुनिक सुविधा र परम्परागत सामाजिक शक्तिको उत्कृष्ट संगम बन्न सक्ने बताए। भारतको प्रगतिको वास्तविक मापन शहरहरू कति विकसित भए भन्ने होइन, गाउँहरू कति आत्मविश्वासी, आत्मनिर्भर र सम्मानित बने भन्ने आधारमा हुनुपर्ने उनको धारणा छ। प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले गाउँका युवाहरूले आफ्नो भविष्य गाउँसँग जोड्न सकून्, किसानहरूले आफ्नो श्रमप्रति गर्व गर्न सकून्, महिलाहरूले समान अवसर र सुरक्षा प्राप्त गरून् तथा प्रत्येक ग्रामीण परिवारले संविधानको शक्ति आफ्नो जीवनमा महसुस गर्न सकोस् भन्ने वातावरण निर्माण भए मात्र विकासलाई समावेशी र अर्थपूर्ण मान्न सकिने बताएका छन्।
